Recenzja: Paul H. Dembinski “Finanse po zawale. Od euforii finansowej do gospodarczego ładu” Wyd. EMKA, Warszawa 2011
Prezentowana książka zmusza do myślenia o współczesnej ekonomii w sposób, który można określić jako refleksyjny. Główna refleksja dotyczy problemów współcześnie najbardziej istotnych – funkcjonowania wielkich korporacji, rynków finansowych, długu publicznego. Wydawać by się mogło, że trudno wypracować w miarę spójną koncepcję, łączącą analizę retrospektywną zjawisk ekonomicznych z ostatnich kilkudziesięciu lat z bieżącymi wydarzeniami kryzysowymi. Profesor Dembinski znajduje jednak sposób na powiązanie historii współczesnego systemu gospodarczego ze zjawiskami w sferze zachowań ekonomicznych: zaufania pomiędzy stronami transakcji, otwartości na współpracę itp. Odnosząc się sceptycznie do skrajnie materialistycznego charakteru działań gospodarczych, przedstawia je jako efekt wszechobecnego „etosu efektywności” i rozpowszechnienia się idei, że działalność finansowa daje możliwość ochrony przed ryzykiem. Jednocześnie pokazuje ewolucyjny charakter zmian, które doprowadziły do dominacji systemu finansowego nad realnym systemem nie tylko gospodarki, ale także relacji pomiędzy ludźmi. Praca ta jest szczególna z powodu ujmowania współczesnych zjawisk nie tylko w kontekście sprawności funkcjonowania poszczególnych elementów światowej gospodarki, ale ze względu na ujmowanie problemów w szerszym kontekście teorio-poznawczym – charakteryzując przemiany społeczne, jakie dokonały się na skutek zmiany myślenia spowodowanego matematyzacją ekonomii i odejściem od relacji opartych na zaufaniu.
Książka przedstawia polityczne, technologiczne i filozoficzne aspekty zmian, które doprowadziły do finansjalizacji gospodarki, która jest wskazywana jako główny czynnik eliminacji wartości i niszczący tkankę społeczną. Warte podkreślenia jest sformułowanie ze str. 189: „…w szerszej perspektywie (w przeciwieństwie do perspektywy czysto gospodarczej) zyski z efektywności, liczonej według wzrostu produktu krajowego, muszą zostać porównane z niszczącymi skutkami społecznymi”. W tym aspekcie książka wyprzedziła szereg wydarzeń w Europie i na świecie, które miały miejsce po jej wydaniu w wersji oryginalnej w roku 2008. Przedstawiona koncepcja jest dostatecznie przekonywująca i z pewnością trudna do podważenia nawet dla zwolenników myślenia o współczesnym kryzysie finansowym jako „błędzie systemu”.
W pracy podjęta została również próba odpowiedzi na pytanie, jakie są możliwości naprawy systemu finansowego. Wskazując na ograniczenia wewnętrzne, Autor dostrzega konieczność zmian w charakterze współczesnych transakcji finansowych, idących w kierunku przywrócenia tradycyjnych, występujących wcześniej zależności pomiędzy podstawowymi pojęciami ekonomicznymi (np. przywrócenie pierwszeństwa prawa pracowników do wynagrodzenia nad wynikające z „etosu efektywności” prawo udziałowców do dywidendy). Z drugiej strony wskazuje na zjawiska będące wynikiem zmian zachodzących w zachowaniach ludzi, które doprowadziły do przejścia od zaufania do kontraktu i wykonywania procedur, co w przypadku relacji międzyludzkich stanowi zarówno barierę rozwoju stosunków ekonomicznych (i międzyludzkich), jak też sprzyja „alienacji etycznej ” (wskazywanej jako utrata innych punktów odniesienia niż „efektywność”). Przy tym profesor Dembinski zastrzega: „Niemniej jednak, finansjalizacja jest zaledwie jedną, aczkolwiek chwilowo najważniejszą, spośród wielu możliwych i działających dziś zasad organizacyjnych. Symbolizuje pewien wybór, który – posunięty do ostatnich granic – zagraża człowiekowi i społeczeństwu. Istnieją inne zasady, dziś mniej szanowane, które mogłyby ją zastąpić – zwłaszcza idea solidarności i dbałości o dobro wspólne”.
Prezentowana publikacja jest swoistym manifestem dla inicjatyw mających na celu przywrócenie współczesnej ekonomii statusu nauki służącej dobru wspólnemu (takich jak chociażby „Apel wykładowców i naukowców. Odnowienie badań i nauczania w dziedzinie finansów, ekonomii i zarządzania dla lepszego służenia dobru wspólnemu” czy działalności Observatoire de la Finance). Jest to książka dla każdego, kto chciałby poznać rzetelną diagnozę współczesnych stosunków społeczno-ekonomicznych.
(zaloguj się aby pobrać plik w formacie pdf)
Autor recenzji jest pracownikiem Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego, sygnatariusz „Apelu wykładowców i naukowców. Odnowienie badań i nauczania w dziedzinie finansów, ekonomii i zarządzania dla lepszego służenia dobru wspólnemu”.
Pobierz plik
